14 januari 2018

Basisschool

Tijdens de vrije dagen rondom kerst zocht ik in mijn boekenkast naar nog ongelezen boeken. Het aantal viel erg mee eerlijk gezegd, ook al zijn er nog zeker een aantal mij die mij verwijtend aanstaren. Ik kwam uit bij de boekjes van Godfried Bomans die hij halverwege jaren zestig schreef voor het basisonderwijs; ze werden prachtig en rijkelijk geïllustreerd met bijzonder gedetailleerde pentekeningen van Rien Poortvliet. Pim, Frits en Ida is een serie boekjes waarvan ook ik begin jaren zeventig op de basisschool er een aantal klassikaal gelezen heb. Met name het omslag met de geel-oranje vakjes met plaatjes uit het boekje staan in mijn geheugen gegrift. Ik kocht de boekjes twintig jaar geleden in een antiquariaat, maar zette ze ongelezen in de boekenkast. Tot nu dus. Na het eerste deeltje gelezen te hebben zocht ik op internet naar wat achtergronden van deze serie, en leerde dat er acht deeltjes verschenen waren, terwijl ik er zeven had staan. Enfin, datzelfde internet hielp me binnen twee dagen aan het ontbrekende achtste deeltje. Het is interessant en dikwijls zeer vermakelijk leesvoer. Bomans schreef met zijn kenmerkende lichte en ironische stijl, maar stopte ook de nodige levenswijsheden in de verhalen. Ida komt er in de avonturen wat bekaaid vanaf, maar Pim en Frits maken vanalles mee. Er wordt in een storm een ballonvaart gemaakt, een eeuwen geleden verborgen schat in een kasteel nabij Haarlem wordt moeiteloos opgegraven, ze drijven met een hele groep kinderen in dichte mist stuurloos op zee, er wordt stoer gelogeerd in hangmatten bij de oude zeerot oom Ferdinand, die het woord smijten meer betekenissen toekent dan Van Dale beschrijft, en in het achtste deel ontkomen de drie ternauwernood aan de dood als ze verdwalen in zuidfranse grotten. Naast oom Ferdinand speelt ook meneer Wittebol een belangrijke rol - hij was decennialang leraar in het basisonderwijs en geeft aan alle situaties duiding. In het achtste deel zegt hij wijsheden waar we de meeste politici van deze tijd mee uit het veld kunnen slaan. Eén citaatje dan, over hun bezoek aan het Binnenhof. 'Op een schoolreisje moet je ook iets nuttigs zien en in Den Haag, daar is juist het nuttige. Want ze gaan daar het Binnenhof bekijken, waar de mannen wonen, die het land regeren en waar elk jaar op Prinsjesdag de Koningin in een gouden koets komt zeggen, dat ze ermee kunnen beginnen.'

01 januari 2018

Suggestie

Een kleine vijf jaar geleden las ik Kind van een vreemde, de (toen) laatste roman van Alan Hollinghurst. Zie hier de weblog over die prachtige roman. Hollinghurst deed een jaar of vier over zijn nieuwste roman, een wederom geweldig goed boek. De Sparsholt-affaire kent nagenoeg dezelfde opbouw als zijn voorganger. In vijf delen omspant het verhaal zo'n 70 jaar, en staan eerst David Sparsholt, en later zijn zoon Jonathan centraal. Alle hoofdpersonen in het eerste deel komen in de latere delen terug; alle onderlinge verhoudingen worden verdiept, ontrafeld of juist weerlegd. Daarnaast is er die onuitgesproken zaak van David Sparsholt halverwege de tijdlijn waar de lezer zijn eigen invulling aan mag geven, maar die wel steeds in de conversaties terugkeert. Het eerste deel is aanvankelijk wat weerbarstig, en ik was even geneigd het boek weg te leggen. Wat een domme daad zou dat zijn geweest! Bij Hollinghurst speelt homoseksualiteit altijd een belangrijke rol, maar ik denk niet dat het voor hetero's een barrière vormt dit boek te kunnen waarderen. Hollinghurst combineert de grote chronologie van generaties over tientallen jaren enerzijds en de smalltalks tijdens etentjes en feestjes, een gedachte tijdens een gewone werkdag of een uitstapje enz. anderzijds tot één geheel waar alles met alles samenhangt. Ik dacht er zeker twee weken mee bezig te zijn, maar ik las deze roman in een dag of vier, als verslaafd, uit. Net als bij Kind van een vreemde schreef Bas Heijne ook over dit boek een fraaie analyse. De link in die weblog is inmiddels dood, dus wacht niet te lang met het lezen van zijn analyse over De Sparsholt-affaire: hier.

30 december 2017

Verraad

Begin dit jaar las ik voor het eerst een thriller van Robert Harris (over Cicero, zie hier de leeslog) waarin hij historische feiten het decor laat zijn voor een roman/thriller. Dat eerste Cicero-boek heeft nog twee vervolgdelen, dus die ga ik nog zeker lezen. Nu eerst zijn nieuwste boek waarin de conferentie en het verdrag van München eind september 1938 centraal staan. Er is een wikipediapagina over dit verdrag: zie hier. Harris neemt twee hoofdpersonen, eentje aan Engelse en eentje aan Duitse kant. Deze twee hebben elkaar in hun studententijd gekend en bevinden zich in de periferie van de machthebbers van hun land. In ieder volgend hoofdstuk wisselt het perspectief van de Engelse naar de Duitse kant en andersom. Enfin, op deze manier brengt Harris je dichtbij Chamberlain en bij het aarzelend Duitse verzet tegen Hitler en het spel met de geheime dienst en de SS. Deze opzet levert een uitermate boeiende roman op; een thriller zou ik het niet willen noemen, want dat genre houd ik gereserveerd voor moordzaken, terrorisme etc. Van de term literaire thriller krijg ik al helemaal ernstige jeukverschijnselen. München 1938 is gewoon een roman, gebaseerd op een historische gebeurtenis. Interessant voor de geschiedschrijvers: Neville Chamberlain is de geschiedenis ingegaan als de Britse premier die zwichtte voor de eisen van Hitler en Tsjecho-Slowakijke verraadde. Harris geeft een ander beeld: Chamberlain wist wel degelijk dat Hitler op oorlog aanstuurde, maar omwille van Tsjecho-Slowakijke zijn poot stijf houden zou al in oktober 1938 tot een nieuwe wereldoorlog leiden, terwijl Engeland en Frankrijk (de twee grote bondgenoten) daar totaal niet op waren voorbereid. Een boek dat dus ook tot nadenken stemt, maar verder gewoon heerlijk wegleest.

29 december 2017

Hoogte

Begin november was ik met enkele vrienden op wijnreis naar Piemonte, en vanuit onze agroturismo nabij Trieso en Barbaresco hadden we bij het wakker worden een grandioos uitzicht op de Alpen - ik denk dat het het mooiste beeld was dat ik ooit aanschouwde (de foto die ik nam geeft slechts een fractie weer van de daadwerkelijke indruk - zie onder deze leeslog; klik erop voor een groter formaat). Pas daarna las ik De acht bergen, een in Italië en ook Nederland zeer goed ontvangen en verkochte roman van Paolo Cognetti. Na de Warren-dagboeken was ik toe aan een krachtige roman, en dit bleek een schot in de roos. De ik-figuur gaat als jongen met zijn ouders mee naar de Italiaanse Alpen - ergens nabij de Monte Rosa (net niet op de foto hieronder), waar zij een hut huren. Ze komen er jaarlijks terug, en hij maakt er kennis met een boerenzoon wiens actieradius slechts het dorp en de alpenweiden betreft. Zowel de vader als zijn vriend de boerenzoon hebben een mysterieus karakter, maar op de verteller maken ze beiden een diepe, ofschoon niet altijd positieve indruk. De ik-figuur leeft zijn eigen warrige leven, maar dat verlaten plekje in de bergen - en ook het huis dat hij er met zijn vriend bouwt - blijven een ijkpunt in zijn bestaan. De onstuimige zomers, de hardnekkige winters, de namen van de bergtoppen - ze vormen alle het decor voor krachtige menselijke verhoudingen. Cognetti beschrijft het in geconcentreerde hoofdstukken; het boek heeft nog geen 240 pagina's. Mijn eerste echte buitenlandse vakantie was toen ik 11 of 12 jaar oud was - we gingen naar Saas-Fee in Zwitserland, precies aan de Zwitserse kant van de Monte Rosa. We liepen tot boven de boomgrens, over gletsjers en weer naar beneden; later herhaalden we dat in Grindelwald en enkele jaren geleden liep ik bij Zermatt ook een eindeloze tocht op de helling van de Matterhorn van de eeuwige sneeuw tot het dal. Dit boek verwoordt de invloed van de bergen op de mens op grandioze wijze.

27 december 2017

Verder

In september herlas ik het eerste deel van het Geheim Dagboek van Hans Warren. Lees de weblog ervan als je wilt weten waarom ik de serie ga herlezen, zie hier. Achter elkaar las ik het tweede, derde en vierde deel, die lopen van 1945 tot en met 1953. In het tweede deel (1945-1948) speelt alles zich nog in Borssele af; Warren en zijn ouders moeten gedwongen verhuizen, zijn vader wordt gestraft voor zijn sympathie voor de Duitse bezetter en Warren zelf heeft een stom administratief baantje op het gemeentehuis. Hij gedraagt en kleedt zich relatief exentriek, flirt met jongens maar valt ook in de smaak bij meisjes. Veder zijn er de vertrouwde thema's als muziek, lezen en de natuur/vogels.


In het derde deel (1949-1951) ontmoet hij de Engelse Mabel, die een belangrijke rol in zijn leven zal gaan spelen. Er is veel onderlinge affectie, maar hij vindt haar lichamelijk niet aantrekkelijk. Verder is er de lange reis naar Zuid-Frankrijk, naar een zus van de al vroeg in de Eerste Wereldoorlog gesneuvelde Alain-Fournier, wiens Le Grand Meaulnes als een meesterwerk in de Franse literartuur wordt beschouwd. En zowel Warrens grootmoeder als moeder overlijden. Tenslotte begeeft hij zich in Parijs in de duistere homo-scene rondom Pigalle: zich prostituerende Algerijnen brengen hem het hoofd op hol.


In het vierde deel (1952-1953) gaat dit zelfkantbestaan in Parijs nog eventjes door, is er de zwangerschap en het gedwongen huwelijk met Mabel, en vindt de Watersnoodramp plaats. Genoeg gedoe, terwijl Warren ook heel veel thuis zit, leest, talen studeert en in de Zeeuwse natuur doorbrengt. Warren schrijft soms behoorlijk kritisch over zichzelf, maar dikwijls kritischer over zijn omgeving, die hij te bekrompen en te basaal vindt. Maar hij kan ook met liefde schrijven over de schoonheid van de natuur, de seizoenen, literatuur en het uiterlijk van mensen. Na deze drie delen wil ik weer een poosje wat anders, maar ik ga zeker door met het het lezen van de serie.

24 december 2017

Te klassiek

Meteen na de biografie van Van Oorschot las ik een veel minder geslaagde biografie van Johan Polak, min of meer tijdgenoot van Van Oorschot en eveneens literair uitgever in de Amsterdamse grachtengordel. J.B.W.P. Het leven van Johan Polak door Koen Hilberdink is veel minder gedetailleerd dan de biografie van Fortuin, en je krijgt eigenlijk ook geen goed evenwichtig beeld van deze eigenaardige persoonlijkheid. Polak stamde uit een rijke ondernemersfamilie, wist op miraculeuze wijze de oorlog te overleven (er is een confronterende foto opgenomen waarop te zien is hoe Polak en zijn familie bij de grote razzia in juni 1943 worden 'geadministreerd', ergens buiten op een plein), en verkreeg na de oorlog - hij was ergens in de twintig - een miljoenenerfenis. Het bleek een deel van zijn tragiek. Of zoals hijzelf ooit zei: ik ben rijk, homoseksueel en ontzettend lelijk. Hierdoor kon hij zichzelf moeilijk accepteren en stond hij naar eigen idee buiten het gewone leven. Hij verlustigde zich in mooie spullen, mooie boeken, statige huizen en knappe jongens. Hilberdink legt in deze biografie naar mijn gevoel veel te veel nadruk op Polaks homoseksualiteit; alsof het uitgeven en de rest slechts bijzaak waren. De waarde van Polak als uitgever en later ook eigenaar van de Athenaeum Boekhandel op het Spui (dat wat hem bekend maakte, en dus waardoor hij een biografie verdiende) blijft onderbelicht. De leukste uitspraak in het boek is van Gerard Reve. De achtienjarige Hans Plomp had wat gedichten geschreven en vroeg Reve om hulp bij het vinden van een uitgever. Reve: 'Jij moet met je gedichten naar Johan Polak. Maar zorg wel dat je een schone onderbroek aanhebt.' Misschien dat Polak niet zo'n heel interessant onderwerp is om een biografie aan te wijden, maar Hilberdink maakte er zeker niet meer van.

30 november 2017

Klassiek

Kort na elkaar verschenen twee biografieën over twee markante Nederlandse literaire uitgevers. Ik las ze achter elkaar. Allereerst de geslaagde biografie van Arjen Fortuin over het schoolvoorbeeld van de meestgeslaagde selfmade ondernemer in het literaire wereldje van na de Tweede Wereldoorlog. Geert van Oorschot, uitgever kwam uit een rood nest in Vlissingen, had de gave van het gesproken woord, en bleek later een nog begenadigder colporteur in boeken. Tijdens de oorlog nam hij de uitgeverij van de Joodse Querido waar, droeg die na de oorlog weer aan de erfgenamen over (Querido zelf overleefde de oorlog niet), en begon vrij kort daarna zijn eigen uitgeverij. Hij ontpopte zich als een uitgever van vooral dode auteurs, maar bracht deze wel uit in prachtige verzamelde werken. De Russische bibliotheek ontstond in de jaren vijftig en wordt nog steeds uitgebreid en geactualiseerd. Ik lees ieder jaar minstens een deel uit deze reeks. Hij publiceerde het liefst dichtbundels, en bleek zelf ook schrijverstalent te hebben: zijn romans en verhalenbundels onder pseudoniem R.J. Peskens bleken zeer succesvol. Van Oorschot was bepaald geen gemakkelijke man, en maakte met enkele van zijn wél levende schrijvers (Reve, Hermans) zulke ruzies over royalty's, herdukken etc. dat die met beiden het einde van de vriendschap betekende. Maar wat een werkdrift! Van Oorschot las alle manuscripten, schreef onnoemelijk veel brieven, zoop zich bijna iedere avond een stuk in de kraag, en gaf naast boeken ook tijdschriften uit. De biografie van Fortuin is uiterst lezenswaardig, koppelt een (vrij tragische) familiegeschiedenis aan een ondernemersgeschiedenis, en bevat een gezond fris-kritische blik van de biograaf. Er is bijna niets prettigers om te lezen dan een goede biografie - dit is er zoeen! Aardige bespreking op Youtube door Maarten 't Hart: zie hier. En Fortuin vertelt een half uur over zijn biografie, inclusief enkele niet te missen fragmenten waar Van Oorschot zelf aan het woord is: hier!

27 oktober 2017

Post

Dagboeken, brievenboeken, (auto)biografieën, memoires: ik lees ze graag. Als mensen over zichzelf schrijven, of wanneer biografen zich lang hebben ingegraven in het leven van één iemand anders, dan levert dat heel vaak boeiend leesvoer op. Een roman in brieven is een afgeleide van gewone brievenboeken, en in de Nederlandse literatuur is de Sara Burgerhart uit 1782 van de dames Wolff en Deken een onvolprezen voorbeeld. Vorig jaar las ik het prachtige Judas van Amos Oz (zie hier), en de heruitgave van zijn debuutroman Zwarte doos (Black box) uit 1987 was een goede reden om meer van deze Israelische schrijver te lezen. Wat een groot schrijver moet je zijn, om met zo'n boek te debuteren! De roman opent met een lange brief van een vrouw aan haar ex-man met wie ze al jaren geen contact meer had. Het gedrag van hun problematische zoon deed haar besluiten de stilte te doorbreken. Enfin, er ontwikkelt zich een levendige correspondentie tussen de vrouw, haar ex, zijn zaakwaarnemer, haar nieuwe partner, de zoon etc. Evenals in Judas gaat het om menselijke relaties, religie en de staat Israel en zijn verhouding met de Arabische buurlanden. Oz fileert alles minutieus!

01 oktober 2017

Begin

In 1981 verscheen het eerste deel van het geheim dagboek van Hans Warren. Vijf jaar later waren er al enkele delen verschenen maar toen kocht ik als student bij Boek en Plaat de eerste twee delen (voor fl. 32,95). Ik raakte aan de serie verslaafd en las de ruim 20 delen allemaal. Ik besloot onlangs uit nieuwsgierigheid de delen te gaan herlezen. Dat eerste deel las ik namelijk al ruim 30 jaar terug... Aardige bijkomstigheid: de allereerste weblog van dit boekendagboek - een beetje terloops gepost in november 2005 - ging over die serie van Hans Warren, zie hier. In Geheim Dagboek 1942-1944 woont Warren nog bij zijn ouders; zij waren NSB'er, hijzelf sterk anti-Duits. Het ouderlijk huis stond aan een dijk bij Borssele, en er werd regelmatig ingekwartierd, vooral nadat de Duitsers de invasie verwachtten. Warren koestert liefde voor vriendinnen, maar erg overtuigd is het allemaal niet. Uiteindelijk wordt duidelijk dat hij op mannen valt. Hij weet aan de tewerkstelling in Duitsland te ontkomen, en zijn liefde voor vogels en de natuur ontkiemt. Soms lees je tientallen bladzijden achtereen, soms ook slechts enkele voor het slapen gaan. Het is steeds een verrijkende en kalmerende bezigheid. Inmiddels al flink op streek in het tweede deel.

Berg

Ilja Gort is een sublieme marketeer. Zijn wijn geeft hij klinkende namen, bouwt er een heel circus omheen van Facebook tot en met tv-programma's, en ook met boeken. En belangrijkste is: het komt als natuurlijk, zelfbedacht over, niet als concept van een glad marketingbureau. Zie het filmpje waarin hij zijn nieuwe roman De vulkaan aankondigt: hier. Perfect geënsceneerd, maar het oogt als vanzelfsprekend, en nog lollig ook. Het verhaal zelf is eendimensionaal en weinig diepgravend. Meer dan wat Gort in het filmpje erover vertelt is niet nodig. Wel opvallend dat de hoofdpersoon net als in Chateau Fatale, zie hier, een journaliste nodig heeft om te overleven en te overwinnen.

30 september 2017

Kerkhof

Tja, over goede boeken gesproken: sinds lange tijd weer eens een roman van Simon Vestdijk, en wat voor een. Vestdijk schreef Ivoren wachters in mei-juni 1944 en afgezien van een klein tussenzinnetje is de oorlog totaal afwezig, maar wat een geweldig boek! Er zijn drie hoofdpersonen, en hun karakter en gedrag leiden binnen ruim 24 uur tot een catastrofe. Vestdijk bouwt alles minutieus op, wisselt haarfijne situatiebeschrijvingen af met sublieme dialogen - die van de rector met de nieuwe leraar Schotel de Bie (hoofdstuk 7)...: ach, zulke dialogen worden tegenwoordig niet meer geschreven. Dat ene zinnetje tijdens de les zet de boel op scherp, en maakt het drama onafwendbaar. Het slothoofdstuk, waarin enkele leraren van de school terugkijken op het gebeurde, had misschien niet zo gehoeven, maar het doet niets af aan het feit dat Ivoren wachters een grandioos boek is.

Gegeven paard

Ik lig vijf te beschrijven boeken achter; dus misschien wordt deze en de volgende weblogs wat korter dan gebruikelijk. P.S. Ik hou van je kreeg ik cadeau, en gegeven paarden moet je niet in de bek kijken, maar deze roman van de Ierse schrijfster Cecelia Ahern voldeed precies aan wat ik onder chicklit versta: quasi-diepzinnig quasi-romantisch jongevrouwengedoe en matig geschreven. Het uitgangspunt van het verhaal is goed bedacht: de echtgenoot van de hoofdpersoon is rond zijn dertigste aan kanker overleden, en liet aan zijn jonge vrouw twaalf brieven met een opdracht na, voor iedere maand in het eerste jaar na zijn dood één, bedoeld om haar rouwverwerking in goede banen te leiden. Maar dit uitgangspunt wordt zo matig uitgewerkt, en het gedrag van de hoofdpersoon in dat eerste jaar als weduwe is zo onecht (de ene keer komt ze haar bed niet uit van verdriet, en dezelfde avond gaat ze onbezorgd met vriendinnen het café in alsof het leven een groot feest is), dat het boek mij weer duidelijk maakte waarom goede literatuur zo goed is: dat een aardig uitgangspunt alleen en dat met veel overtolligheid uitwerken en opdienen bij lange na niet genoeg is voor een goed boek. Het omslag is een still uit de film die van dit boek gemaakt is. Opmerkelijk: het toont een situatie die in het boek niet voorkomt. Wel weer aardig: ik sprak onlangs iemand die een idee heeft voor een online dienst, en dat idee ontleende aan een film die ze ooit eens zag - de verfilming van dit boek dus. Hierboven komen/staan boeken die veel beter zijn!

08 september 2017

Uit en thuis

Zo af en toe een boek met verhalen van Bob den Uyl: daar knapt een mens van op. In zijn reisverhalen, onmiskenbaar autobiografisch van aard, associeert Den Uyl er lustig op los. Of zoals Jeroen Brouwers ooit schreef: het door-ouwehoeren van Den Uyl. In Een uitzinnige liefde drie relatief lange stukken waarin hij reizen naar Duitsland en België/Frankrijk beschrijft, en kankert over de stad waar hij woonde en intens van hield: Rotterdam. In Duitsland bezoekt hij Berlijn, Neurenberg en Bayreuth. In deze laatste plaats natuurlijk enkele opmerkingen over Richard Wagner die hier zijn eigen operatheater liet bouwen, maar vooral ook over het plaatselijke typemachinemuseum, het gedoe om het te vinden en vooral zijn teleurstelling over de minieme verzameling. In Frankrijk reist hij per trein en taxi met een hond - voldoende voor een hoop gedoe. Den Uyl schrijft zeker geen Nobelprijs-literatuur, maar uniek is zijn proza alleszins. Ik heb nog niet al zijn bundels gelezen, dus er komt hier vast en zeker nog meer Den Uyl voorbij.

31 augustus 2017

3 x I

De meeste bestsellers gaan volledig aan mij voorbij. Dikwijls is dat geen probleem: veel goedverkopende boeken danken hun succes aan de marketing en de daaruit voortvloeiende hype. Maar soms mis ik daardoor goede boeken die geen DWDD-sticker of Linda-kortingsbon nodig hebben. Gelukkig zijn er dan altijd nog vrienden die je een boek cadeau doen, zoals bij Eten, bidden, beminnen, de vlot geschreven midlifecrisisbelevenissen van Elisabeth Gilbert. Het is een droogkomisch autobiografisch relaas van een dertiger die na een mislukte relatie haar baan en huis opgeeft en in drie landen doet wat je het beste in die drie landen kunt doen. Het boek verscheen in 2006, stond vele weken in de nonfictie-bestsellerlijst van de NY Times en werd later verfilmd. De titel en het omslag doen wat chicklitterig aan, maar dat is het boek geenszins. Veelal hilarisch, soms wat zweverig, maar vooral vol rake observaties. Geen ultiem meesterwerk, maar een onbezorgd leesboek om jezelf even lekker in te verliezen.

31 juli 2017

Eilandhoppen

Als we het over de Tweede Wereldoorlog hebben, dan denken we vooral aan wat zich tussen 1939 en 1945 hier in Europa heeft afgespeeld. Aan de andere kant van de wereld vond een even intense strijd en verzameling gruwelijkheden plaats, waar ik eigenlijk niet al te veel van afwist. In het Nederlands zijn er geen standaardwerken verschenen die een goed overzicht bieden van de oorlog die de Japanners ontketenden - behalve dan wat er in Nederlands-Indië gebeurde. In 1981 verscheen een eendelig boek van John Costello dat nog steeds als een referentiewerk wordt beschouwd. The Pacific War 1941-1945 is een bijna 700 dichtbedrukte pagina's dik overzicht van de belangrijkste wapenfeiten. De Japanners hielden al in de jaren dertig gruwelijk huis in China, maar pas in 1940/1941 nam de oorlogszuchtige houding van Japan flink toe. Over de precieze redenen (expansiedrift, olie?) geeft dit boek te weinig inzicht; het is teveel vanuit Amerikaans perspectief geschreven. In de tijd van schrijven was er waarschijnlijk nog te weinig materiaal over de Japanse motieven beschikbaar. Maar goed, dit boek zet alle gebeurtenissen helder op een rij. De aanloop, Pearl Harbour, de zeeslagen, de strijd in China, Birma, Maleisië, Singapore en de Filippijnen etc: de Japanners overklasten hun vijanden aanvankelijk met groot gemak. Pas na de slag van Midway konden de Amerikanen eilandje voor eilandje terugveroveren, en bommenwerpers op vliegafstand van Japan stationeren. Uiteindelijk raakten de Japanse oorlogsmachinerie door zijn hulpbronnen heen, maar het boek laat de vraag onbeantwoord hoe lang de Japanners het nog volgehouden zouden hebben als de atoombommen op Hirosjima en Nagasaki niet waren afgeworpen. Met name de Japanse beweegredenen en de krachten binnen de regering blijven schimmig - op zoek dus naar een goed boek daarover. Maar als eerste overzicht van die enorme oorlog aan de andere kant van de wereldbol biedt dit boek van John Costello een schat aan wetenswaardigheden.

27 juni 2017

Vlucht

Je zit in de forensentrein, iemand naast je begint aan een nieuw boek, en iemand daarnaast zegt dan dat het een erg goed boek is. Tja, dan wil ik weten welk boek dat is, google de titel en koop het bij de eerste de beste boekhandel waar ik langsfiets. Ik had nog niet van De ondergrondse spoorweg van Colson Whitehead gehoord, maar vergeten doe ik het nooit meer. Het boek verscheen vorig jaar en vertelt een fictief verhaal over de slavernij in de Verenigde Staten dat evengoed waargebeurd zou kunnen zijn. De titel slaat op de vluchtroutes die slaven in de eerste helft van de negentiende eeuw vanuit de zuidelijke plantages gebruikten naar het noorden van de VS, waar een meer en meer liberaler klimaat heerste. Die tegenstelling tussen noord en zuid leidde halverwege de negentiende eeuw tot de Amerikaanse Burgeroorlog, maar in de decennia daarvoor waren slaven vogelvrij en leidden vluchtpogingen tot gruwelijke represailles. Het regime verschilde per staat, en dat wordt in deze roman helder uiteengezet. South en North Carolina verschilden bijvoorbeeld als tussen leven en dood. Hoofdpersoon is Cora die een vluchtpoging vanuit Georgia onderneemt en daarbij gebruikmaakt van een heuse ondergrondse spoorlijn. Deze spoorlijnen hebben in het echt nooit bestaan, maar het tekent de fantasie en creativiteit van de schrijver om een figuurlijke benaming letterlijk te nemen en onderdeel van zijn verhaal te laten zijn. In korte tussenhoofdstukken staan andere personages centraal: helpers maar ook de jagers op gevluchte slaven. Een uitermate beklemmend maar belangwekkend boek.

17 juni 2017

Boekenweek 2017

De CPNB biedt wel constante kwaliteit: ook het boekenweekgeschenk van Herman Koch is een zes-en-halfje. De ik-figuur in Makkelijk leven is een succesvol zelfhulpboekenauteur, maar hij weet zijn eigen leven in korte tijd volledig overhoop te halen. Een soepel en vlot verteld verhaal dat de aandacht van begin tot eind vasthoudt. Maar ja, het had net zo goed door Esther Gerritsen (de boekenweekauteur van vorig jaar, zie hier) geschreven kunnen zijn. De lijst auteurs met een eigen stijl of karakter is bij de CPNB inmiddels wel al afgevinkt.

12 mei 2017

Oud en nieuw

Tussen begin 1991 en begin 1993 las ik de zes delen Verhaal van een leven van Konstantin Paustovski die in de serie privédomein waren verschenen. Dat was een onvergetelijke leeservaring; wie die boeken ook zelf heeft gelezen zal dat alleen maar kunnen beamen. Ik herlees eigenlijk zelden of nooit een boek, maar ik wist dat ik ooit weer eens die delen van Paustovski (1892-1968) ter hand zou nemen. Begin dit jaar verschenen de eerste twee delen (Verre jaren en Onrustige jeugd) in de Russische bibliotheek van uitgeverij Van Oorschot onder de titel Verhaal van een leven 1. Vertaler Wim Hartog herzag zijn eigen oude vertalingen, en voegde ook nieuw ontdekte hoofdstukken toe. In Verre jaren vertelt Paustovski over zijn jeugd in het tsaristische Rusland; vooral zijn middelbare-schooltijd op het gymnasium van Kiev schenkt hij ruime aandacht. In Onrustige jeugd breekt de Eerste Wereldoorlog uit, werkt hij op een hospitaaltrein nabij het front, en begint hij te schrijven. Paustovski is een optimist die ondanks alle ellende om hem heen met volle teugen van het leven en de natuur geniet. Er zijn weinig boeken die zoveel kracht en schoonheid uitstralen. De vervolgdelen komen eraan, en die ga ik eveneens verslinden.

27 april 2017

Vrijgevochten

Ik lees niet veel de laatste tijd. Hierna nog twee uitgelezen boeken te beschrijven, maar echt hard gaat het niet dit voorjaar. Wel steeds mooie boeken! In de serie privé-domein verscheen een prachtige collectie autobiografische teksten van Sidonie-Gabrielle Colette (1873-1954). Deze Franse schrijfster was aanvankelijk toneelspeelster en geldt als een vrijgevochten vrouw die deed wat ze wilde ongeacht de heersende moraal. Ze erfde deze levenshouding van haar moeder. Colette was meerdere keren getrouwd, had ook soms iets met andere vrouwen, reisde veel, nam poolshoogte aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog om erover te kunnen schrijven en was o.a. goed bevriend met Debussy, Ravel en Proust. Ik kende haar voorheen alleen als de librettiste van Ravels meesterlijke mini-opera L'enfant et les sortilèges. De eerste keer dat ik mijn hoed verloor. Zelfportret in verhalen geeft een prachtig beeld over deze unieke schrijfster, en ook over de tijd waarin ze leefde. Colette had een positieve kijk op het leven en had een goed oog voor schoonheid. De verhalen over haar jeugd maken je als lezer jaloers op die ogenschijnlijk onbezorgde tijd op het Franse platteland. Vertaalster Kiki Coumans schreef een fraaie inleiding over het leven van Colette. Een mooi boek dat je doet wegdromen.

19 maart 2017

Bulgarije

Van Dmitri Verhulst las ik al vele boeken (zie de auteursindex) maar ik raakte ook wel een beetje op hem uitgelezen: te veel te dunne boeken - waar blijft nu zijn grote doorwrochte roman? Het leven gezien van beneden nam ik als tussendoortje mee bij de boekhandel, en is wederom een dunnetje, maar een zeer goede. In korte hoofdstukken waarin je in de tijd heen en weer wordt geslingerd, ontvouwt zich het verhaal van de Bulgaarse Liliya van voor en na de val van het ijzeren gordijn. Een ouderwets verhaal over de sovjet-overheersing, maar wel een heel fraai geconstrueerd geheel. Verhulst schrijft prachtig, en ofschoon dit boekje wederom niet die ultieme roman is, is het wel uiterst lezenswaardig en fraai.

25 februari 2017

Mail

De vorige week verschenen novelle van Ilja Leonard Pfeijffer is geen onbetwist meesterwerk, maar Peachez, een romance is wel een heerlijk droog geschreven verhaal van een professor in de klassieke letteren die op internet de liefde van zijn leven vindt. Ondertussen laat hij de organisatie van een congres op de universiteit in het honderd lopen en wordt het contact met zijn liefde hem uiteindelijk fataal. Dat laatste is al aan het begin van het boek geen geheim meer: de professor schrijft het verhaal in zijn gevangeniscel. Het is de stijl in lange, droge volzinnen vol inhoudelijke precizie die het boek zo aantrekkelijk maakt; ik heb soms erg moeten lachen om die tragikomische stijl. Een verrukkelijk tussendoortje. Tenslotte: ik zoek de cover van het boek bij deze leeslogs altijd via google afbeeldingen. Ik typte eerst alleen Peachez in; dan krijg je precies wat de hoogleraar in het verhaal ook overkwam...

21 februari 2017

Terugblik

Het verscheen al een jaar geleden, werd lovend besproken, maar ik had er nog niet van gehoord, totdat iemand me op Moeders zondag attendeerde. Ook de naam van de Engelse schrijver Graham Swift was mij volledig onbekend. Zo zie je maar: het leven zit vol aangename verrassingen. Moeders zondag is een prachtige novelle dat zich afspeelt op 30 maart 1924, de Engelse variant van moederdag, een onverwacht mooie lentedag vol genot en drama. Kleine tussenzinnetjes maken duidelijk dat het verhaal als een herinnering wordt verteld door een oude schrijfster die inmiddels de negentig is gepasseerd, op die moeders zondag in 1924 een huishoudster van begin twintig. Ook de standsverschillen worden subtiel aan de orde gesteld. Swift schreef een klein meesterwerk vol ragfijne elementen. Literatuur in zijn meest pure vorm.

12 februari 2017

Woord

Het eerste boek van het jaar meteen in het Engels, en omdat ik de pocket die ik voor de vakantie had gekocht tijdens een van de 10 vluchten vergat mee uit het vliegtuig te nemen, duurde het tot na de vakantie voordat ik ermee verder kon, enzovoort. Vandaar dat ik het zo traag uit las. Imperium is de eerste historische roman in een serie van drie over de Romeinse advocaat, politicus en filosoof Cicero (106-43 v.Chr.). Een thriller kun je het boek niet noemen, maar Robert Harris maakte er wel een spannend verhaal van. In het nawoord schrijft hij dat het weliswaar een roman is, maar dat de gebeurtenissen in het boek best wel eens zo gebeurd kunnen zijn. Met andere woorden: Harris heeft zich zoveel mogelijk gebaseerd of wat er aan feiten is overgeleverd en daaromheen een krachtig verhaal gecomponeerd. Cicero strijdt tegen het onrecht, en heeft tegelijkertijd flinke politieke ambities, die hem uiteindelijk in het centrum van de macht brengen. Ondertussen bevind je je als lezer midden in het oude Rome, toen het nog een republiek was en de eerste keizer (Caesar) eveneens als ambitieuze jongeling een bijrol vervult. In de vervolgdelen gaat Caesar een prominenter rol spelen, en ik zie uit naar de confronaties tussen hem en de rechtlijnige Cicero. Het vertelperspectief (Cicero's slaaf en notulist Tiro vertelt het verhaal vanuit zijn herinnering) is een vondst!

30 januari 2017

Set

Tijdens de vakantie rondom de feestdagen heb ik minder gelezen dan normaal tijdens verre reizen, en wat ik las voornamelijk in het Engels, wat bij mij langzaam gaat. Ik las in enkele dagen wel de nieuwste roman van Ronald Giphart. Twee jaar geleden vond ik Harem een geslaagd en vlot lezend boek (zie hier), en ook Lieve leest als een trein. Stond in Harem de fotografie centraal, in Lieve gaat het om de film. Giphart heeft zich gedegen ingewerkt in de materie en er een soepel verhaal doorheen geweven. Ondanks de vlotte schrijfstijl, de boeiende materie en het aantrekkelijke verhaal mist het boek de kwaliteit van Harem. De hoofdpersonen blijven teveel aan de oppervlakte; hun gedrag en beweegredenen daarvoor zijn te weinig uitgewerkt. Eigenlijk heel jammer, want het fundament van de roman is sterk. Geen roman voor de eeuwigheid, maar tijdens het voortdurende wachten dat vliegreizen met zich meebrengen een prima tijdverdrijf.

17 december 2016

Buikspreker

De nieuwste roman van Ian McEwan is nog geen 200 bladzijden dik, maar ik deed er bijna twee weken over. De zinnen en alinea's hebben een hoge soortelijke massa; veel filosofische uitspraken, afgewisseld door wat dialogen en indrukken. Notendop kent een eigenaardige verteller: het nog ongeboren kind van één van de hoofdpersonen, die met de broer van haar ex een moord op die ex beraamt. En het kind (de ex is ook de vader ervan) is er getuige van. Zoals vaker bij McEwan is het plot verrassend, en het resultaat van een goede constructie van de roman. Geen ultiem meesterwerk, maar wel een interessant boek, vooral vanwege het vertellersperspectief.

11 december 2016

Pedalen

Vorig jaar las ik van Ilja Leonard Pfeijffer het geweldige en terecht bekroonde La superba (zie hier) en eerder dit jaar zijn niet minder heerlijke Brieven uit Genua (zie hier). Aan die roman over Genua en de Brieven gaat een boek vooraf over de fietstocht die Pfeijffer met zijn vriendin Gelya Bogatishcheva maakte van Leiden naar Rome. Totaal onvoorbereid en vanuit een romantisch idee op een terras uitgedacht, stappen de twee op de fiets, en bereiken ruim een maand later de eeuwige stad. De filosofie van de heuvel is een reisverslag van dag tot dag, geschreven door Pfeijffer en met foto's van Bogatishcheva. Het boek maakt duidelijk hoe Pfeijffer en vriendin uiteindelijk in Genua terechtkomen: ze passeerden onderweg naar Rome deze stad, waren er het liefst meteen gebleven, maar besloten toch eerst hun oorspronkelijke plan te voltooien. Na enkele dagen Rome zetten ze de fietsen en zichzelf op de trein terug naar Genua. Pfeijffer schrijft vloeiend, deelt interessante inzichten en ploetert zich op zijn oude racefiets over de heuvels. Leuk boek dat je in een mum van tijd uitleest.

04 december 2016

Hoepelcursussen

Ik werkte een aantal jaren terug bij een medisch tijdschrift en daar liet een collega een klein boekje zien dat weer enkele jaren daarvoor door overheidssubsidieverstrekker ZonMW gratis is verspreid onder het medisch klantenbestand. Het kostte me een jaar of twee om het antiquarisch op de kop te tikken. Fataal gewicht is een medische thriller dat alleen al aan de buitenkant getuigt van een goede melige smaak. Opmerkingen als: ZonMW Boeken... Fijne Leesboeken voor de Happy Few en Unputdownable, en in het omslag ingetekende leesvouwen doen vermoeden dat er een omslagontwerper met kijk op de zaak bezig is geweest. En jawel: Piet Schreuders, bekend van de Poezenkrant, heeft dit cadeauboekje ontworpen. Het verhaal is geschreven door Esther A. de Man en zij leefde zich eveneens uit in subtiele meligheid. Er vallen enkele doden bij een medische trial, er wordt ontvoerd, detectives aan het werk gezet en ondertussen gezamenlijk vergaderd over de vraag welke onderzoeksvoorstellen subsidie verdienen (de voorbijkomende titels van de onderzoeken is uiterst hilarisch, zoals: Handsfree bellen bij rollatorgebruik: verplicht stellen? Of: Blaasontstekingen en hold-up kousen: een causaal verband?). Niet heel veel diepzinnigheid in dit boekje, en het plot is ook niet bepaald ingenieus, maar ik las dit 115 pagina's dikke boekje met plezier!

27 november 2016

Getallen


Ik wil meer in het Engels lezen, maar de betere roman wil ik er niet aan opofferen; dan mis ik teveel.  Genoeg interessante non-fictie daarentegen, zoals Go figure. Things you didn't know you didn't know. Het is een zeer lezenswaardig boekje van Tom Standage, editor bij The Economist. Zo'n honderd vragen over economische, culturele, maatschappelijke en technische onderwerpen uitgelegd. Over hoe het komt dat Zweden zo weinig verkeersdoden heeft, wat El Niño nu daadwerkelijk is, over de wat betreft muziekstijlen uiterst gevarieerde carrière van David Bowie, waarom mensen in economisch slechte tijden meer pizza's eten en hoe het systeem van Bitcoins werkt. Enfin, de ondertitel dekt volledig de lading van dit boekje. Uiterst interessant, ook als je wilt weten hoeveel piramides van Gizeh gebouwd hadden kunnen worden in de tijd die mensen besteed hebben aan het kijken op Youtube naar de muziekclip Gangnam Style, en ook als je wilt weten hoeveel American Airlines heeft bespaard op het weglaten van die enkele olijf in de salade die tijdens de vluchten werd uitgedeeld. Allemaal boekenwijsheden, maar wel lezenswaardige.

20 november 2016

Brug

Ik lig vier nog te beschrijven boeken achter; dus even niet lezen maar. Ik begon pas kort geleden aan de boeken van Ernest Hemingway en nu dan zijn misschien wel grootste roman Voor wie de klok luidt. Hemingway was gedurende zijn leven 'daar waar het gebeurde' (hij was bij D-day, bij de Cubaanse revolutie en ook bij de Spaande Burgeroorlog), en deze roman speelt tijdens deze schimmige oorlog in de tweede helft van de jaren dertig. Hoofdpersoon is een Amerikaanse vrijwilliger met de opdracht een brug op te blazen. Dit simpele gegeven wordt door Hemingway grandioos uitgewerkt: zowat alle facetten van het oorlogvoeren (vanuit het perspectief van het individu) die ertoe doen komen aan de orde. Het is al snel duidelijk dat de missie gedoemd is te mislukken: de nationalisten van Franco waren oppermachtig. Maar Hemingway maakt de spanning permanent voelbaar, en de droge dialogen versterken dit alleen maar. Prachtig boek.

23 oktober 2016

Zwerven

In de jaren tachtig las ik de zes delen Verhaal van een leven  van Konstantin Paustovski in de serie privé-domein. In latere jaren las ik ook enkele van zijn vertaalde romans, maar die zes delen memoires zijn toch zijn beste boeken. Er staan weinig titels op mijn lijst van te herlezen boeken, maar deze zes van Paustovski staan behoorlijk bovenaan. Opeens verscheen vlak voor de zomer het vuistdikke Goudzand, met verhalen, dagboeken en brieven van deze romantische journalist uit de stalintijd. Dit alles samengesteld en vertaald door Wim Hartog die indertijd ook die Paustovski-memoires vertaalde. Het is een prachtige verzameling die alles bij elkaar een goed beeld geeft van zijn ontwikkeling als schrijver, zijn privé-leven en het geworstel met de oorlogen. Want Paustovski maakte als journalist van dichtbij de Eerste en Tweede Wereldoorlog mee, en ook de burgeroorlog na de revolutie van 1917 liep hij niet uit de weg. Desondanks rijst uit dit boek diezelfde romantische sfeer als uit zijn memoires, waarin de schoonheid van steden, de natuur, de zee, de vriendschappen en liefdes, en de rokerige redactielokalen iedere oorlogsellende doet verbleken. Die zes memoires-delen worden dit najaar opnieuw uitgegeven in de Russische bibliotheek van uitgeverij Van Oorschot. Een terechte bijzetting in de galerij der groten, ofschoon die privé-domeindelen niet minder prachtig zijn. Geen enkele reden om die boeken opnieuw te gaan lezen.

17 oktober 2016

Camper

Van Dave Eggers las ik enkele overtuigende boeken, waarvan De cirkel (zie hier) misschien niet zijn beste, maar toch een heel lezenswaardige was. Helden van de grens is zijn nieuwste roman en de overwegend lovende recensies deden me verheugen op een goed boek. Helaas, ik vond er niet heel veel aan. Hoofdpersoon is de 40-jarige Josie die haar mislukte leven in Ohio achterlaat en met haar twee kinderen naar Alaska reist, daar een camper huurt, en vooral op de vlucht is voor zichzelf. Eigenlijk is hiermee de hele roman samengevat, want de diepe lagen die de recensenten uit dit verhaal haalden, bleven voor mij ondoorgrondelijk. Ik vond het vooral een rechtlijnig eendimensionaal verhaal, een ideaal script haast voor een roadmovie. Ik verwachtte steeds een opening via een bijzondere wending, maar deze bleef helaas uit. Ik heb voor het schrijven van deze weblog via internet meerdere recensies opnieuw gelezen, maar er wordt mijns inziens vooral gezocht naar diepere lagen die er niet zijn. Ach vooruit, iedere schrijver heeft zo zijn zwakke momenten.

18 september 2016

Lichtstad

Pas sinds een jaar of twee lees ik de boeken van Ernest Hemingway en onlangs verscheen zijn postuum uitgegeven A Moveable Feast dat hij vlak voor zijn zelfmoord in 1961 schreef, in vertaling Parijs is een feest. Het is een verzameling impressies over de vijftal jaren die Hemingway vanaf 1921 in Parijs doorbracht. Hij ontmoette er illustere persoonlijkheden als Gertrude Stein, Ezra Pound en F. Scott Fitzgerald. Hemingway was in deze jaren een beginnend schrijver, die zijn geld verdiende met het schrijven van journalistieke stukken; pas in 1929 brak hij internationaal door met A farewell to arms. Deze herinneringen spelen in de jaren daaraan voorafgaand. Het is een fraai egodocument, stemmig en eerlijk. Geen diepgravend gefilosofeer, maar een zuiver verslag van moeilijke jaren vol armoede, en toch ook van wilskracht en zelfverzekerdheid. Het blijft een fenomeen, die Hemingway. Avonturier, schrijver van grootse boeken en toch ook een tragisch figuur.

02 september 2016

Snijdend

De stationsboekhandels liggen vol met stapels boeken waarop de DWDD-stickers en andere, vergelijkbare vijfsterren-aanprijzingen je om de oren vliegen. Kwantiteit nivelleert, dus ik hecht er geen waarde (meer) aan. Maar goed, je gaat naar de opera, ontmoet er tijdens de pauze oude bekenden en die staan in koor te oreren dat je Een klein leven toch echt moet lezen. O ja, dat boek tussen al die andere in de stationsboekhandel. Enfin, een niet te missen cultroman van de Amerikaanse Hanya Yanagihara, 750 pagina's dik. Ik deed er een maand over, en las zelden zo'n pakkende roman. En nee, niet vanwege het verhaal. Dat is op zich al aangrijpend, maar daar zijn er vele van. Vier vrienden in Manhattan, gevolgd vanaf hun twintigste tot zo ongeveer hun vijftigste. Ze ontwikkelen zich van arm student tot geslaagd kunstenaar, advocaat, architect en acteur. En in tegenstelling tot dit ogenschijnlijk succesverhaal wordt het steeds gruwelijker, eenzamer en snijdender. Maar dat is niet wat dit boek - voor mij - zo geweldig maakt. Het is met name de onuitputtelijke zwierige en alles aan elkaar verbindende levensinzichten die Yanagihara over de pagina's uitstrooit. Yanagihara bedwelmt met haar grandioze volzinnen waarin ze uitlegt, verklaart, interpreteert en bevraagt. Ik kan me voorstellen dat dit niet ieders kopje thee is; wanneer het je louter om het verhaal gaat, duurt dit boek veel te lang en kun je je ergeren aan al die verklaringen en nuanceringen. Maar voor mij vormen die nu juist de kracht van het boek. Soms was ik na het lezen van tien pagina's uitgeput: zoveel krijg je te verstouwen. Verbazingwekkend! Het verhaal is niet volledig evenwichtig. De tijd waarin het speelt klopt niet helemaal volgens mij, en de afloop kwam mij iets te gekunsteld voor. Maar ik vergeef het Yanagihara: de welhaast Proustiaanse detaillering maakt dit boek een bedwelmende leeservaring, zoals ik al heel lang niet meer heb meegemaakt.
Meer Leeslog in eerdere maanden - zie de 'archives' in de rechterkolom.